Πού είναι και τι σημαίνει το όνομα
Ο λόφος υψώνεται στις βορειοανατολικές παρυφές του Βόλου, ύψος μόλις 200μ, αλλά είναι η τελευταία νότια έξαρση του Πηλίου πριν βυθιστεί στον Παγασητικό. Από εκεί αισθάνεται κάποιος οτι εποπτεύει όλο τον κόλπο, τις δύο πεδιάδες και το πέρασμα προς τη θάλασσα.
Γι’ αυτό είχε σημαντική στρατηγική θέση από τον 4ο αιώνα π.Χ.
Το όνομα Γορίτσα δεν είναι αρχαίο ελληνικό. Προέρχεται από το σλαβικό gor = βουνό + το υποκοριστικό ίτσα = βουναλάκι, λοφίσκος. Έμεινε από την εγκατάσταση των Σλάβων Βελεγεζιτών στην περιοχή τον 7ο αιώνα μ.Χ.
Ποιος έφτιαξε την πόλη και το φρούριο;
Η σπουδαιότητα της θέσης εντυπωσίασε τους Μακεδόνες. Αποφάσισαν να χτίσουν εκεί στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. μία οχυρή πόλη που θα μπορούσε να κρατήσει από μόνη της την άμυνα όλης της περιοχής.
Το τείχος της πόλης κτίστηκε πιθανότατα από τον Κάσσανδρο, τον Μακεδόνα βασιλιά και διάδοχο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ανάμεσα στα 316 π.Χ. – 298 π.Χ.
Δεν ήταν ένα απλό φρούριο-παρατηρητήριο. Ήταν κανονική ελληνιστική πόλη:
Τείχος μήκους 2.850μ, σήμερα ορατό σε όλο του το μήκος
33 πύργοι και ο Προμαχώνας 14, ο υψηλότερος σωζόμενος με ύψος 3μ
Σχεδιασμένη στη Ν.Α. πλευρά του λόφου σύμφωνα με το Ιπποδάμειο σύστημα – κάθετοι δρόμοι, οικοδομικά τετράγωνα
Πληθυσμός 3.000-3.500 κατοίκων που ασχολούνταν με κτηνοτροφία, αλιεία, εμπόριο, τεχνίτες και αρχιτέκτονες
Ήταν η πρώτη οργανωμένη πόλη που ελέγχει το Παγασητικό πριν τη Δημητριάδα.
Υπήρχε και ιερός χαρακτήρας. Σε εγχάρακτη επιγραφή που βρέθηκε στην ανατολική πύλη με τον τίτλο ΔΙΟΣ ΜΙΛΙΧΟΥ, τεκμαίρεται ότι το βουνό ήταν από τα αρχαία χρόνια αφιερωμένο στη λατρεία του Δία.
Γιατί εγκαταλείφθηκε τόσο γρήγορα;
Η ζωή της πόλης ήταν πολύ μικρή.
Το 293/292 π.Χ. ο βασιλιάς της Μακεδονίας Δημήτριος ο Πολιορκητής ίδρυσε στη χερσόνησο των Πευκακίων την Δημητριάδα, συνενώνοντας τις Παγασές με διάφορες γειτονικές κώμες για να δημιουργήσει μια πόλη με στρατηγική θέση.
Με το κτίσιμο της Δημητριάδας ένα μέρος του πληθυσμού της Γορίτσας μετακόμισε υποχρεωτικά. Έτσι από το 294 π.Χ. άρχισε η ερήμωση της πόλης που ολοκληρώθηκε περίπου στα 250 π.Χ. Τότε η πόλη εγκαταλείφθηκε οριστικά.
Αυτό είναι και που την κάνει μοναδική αρχαιολογικά: είναι ένα ανοιχτό μνημείο μιας πόλης του 4ου αι. π.Χ. χωρίς μεταγενέστερες επεμβάσεις. Δεν χτίστηκε ποτέ τίποτα από πάνω, δεν έγιναν επιχώσεις. Τα ερείπια ήρθαν στο φως όπως τα άφησαν.
Τι σώζεται σήμερα να δεις
Αν ανεβεί κάποιος από το παλιό μονοπάτι:
Δυτική Πύλη: με τάφους επιφανών, με κτερίσματα
Η Αγορά: ένα πλάτωμα χωρίς δέντρα, όπου έχει απαγορευτεί η δενδροφύτευση για να φαίνεται
Η Ακρόπολη: στο ψηλότερο σημείο, εκεί που τώρα είναι η Ζωοδόχου Πηγής. Εκεί συγκεντρώνονταν οι κάτοικοι σε κίνδυνο. Σώζονται 5 δεξαμενές νερού για πολιορκία
Προμαχώνας 14: το πιο εντυπωσιακό τμήμα, χτισμένο με πλίνθους για αντοχή
Ανατολικό Νεκροταφείο: κιβωτιόσχημοι τάφοι με αγγεία, νομίσματα, χάλκινα κοσμήματα
Ροδιές από κάρα χαραγμένες στις πέτρες, θραύσματα αγγείων και εργαλείων στην επιφάνεια
Η μεγάλη πληγή της Γορίτσας σήμερα είναι α) η τσιμεντοβιομηχανία ΑΓΕΤ στις υπώρειές της, αλλά παραμένει ένας από τους ελάχιστους λόφους στην Ελλάδα όπου περπατάς σε αυθεντικό δρόμο 2.300 ετών.
Επίσης είναι λυπηρό το γεγονός οτι ένας λόφος με τόσο πλούσια ιστορία παραμένει άγνωστος στο ευρύτερο κοινό της τοπικής κοινωνίας του Βόλου, στους τουρίστες αλλά και στους νέους μαθητές του Βόλου. Τα παιδιά στο σχολείο δεν διδάσκονται τί έχει συμβεί ιστορικά λίγα μόλις χιλιόμετρα από το σπίτι τους. Παραμένει λοιπόν μία παλιά πόλη ”φάντασμα” όπως και οι Νέες Παγασές του Βόλου. Οι Νέες Παγασές αποτελούσε μία παράκτια πόλη της Μαγνησίας που άκμασε τον 5 και 4 αιώνα π.Χ. και ήταν επίνειο λιμάνι των Φερών. Σύμφωνα με την μυθολογία απο εδώ απέπλευσε η θρυλική Αργώ των Αργοναυτών.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΘΕΟΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
Διπλ. Αρχιτέκτων Μηχανικός
Μsc Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Π.Π.
Ελεγκτής Δόμησης
Ενεργειακός Επιθεωρητής Κτιρίων
Διευθ.γραφείου: Οδός Κ.Καρτάλη 199, Βόλος
κινητό τηλ. 6973388361 τηλ.γραφείου:2421023074
www.theoha-architect.gr ale.theo1978@gmail.com