Η πηλιορείτικη αρχιτεκτονική δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι ένα σύστημα επιβίωσης που επινοήθηκε αιώνες πριν την λέξη “βιοκλιματικό”. Είναι η παραδοσιακή αρχιτεκτονική που αναγνωρίζεται στα σπίτια, τα αρχοντικά και τις εκκλησίες του Πηλίου και εφαρμόζεται μέχρι και σήμερα. Και ο λόγος που άντεξε είναι ότι συνεργάστηκε ΜΕ το κλίμα, όχι εναντίον του.
Αυτό ακριβώς ορίζει και η σύγχρονη βιοκλιματική αρχιτεκτονική: σχεδιασμός με βάση το τοπικό κλίμα, με σκοπό την εξασφάλιση συνθηκών θερμικής και οπτικής άνεσης, αξιοποιώντας την ηλιακή ενέργεια και άλλες περιβαλλοντικές πηγές. Το Πήλιο το έκανε αυτό εμπειρικά από τον 17ο αιώνα.
Γιατί το Πηλιορείτικο Αρχοντικό είναι το απόλυτο βιοκλιματικό σπίτι
- Η λογική της μάζας και του υλικού
Σχεδόν σε όλα τα αρχοντικά ο τρόπος κτισίματος τους έχει γηγενή χαρακτηριστικά, καθώς είναι χτισμένα με πλάκες και πέτρες της ευρύτερης περιοχής, υλικά παρμένα από τα ορυχεία του Πηλίου.
- Πέτρινο ισόγειο – κατώι: Ο πρώτος όροφος είναι πάντοτε χτισμένος από πέτρα. Η πέτρα έχει τεράστια θερμοχωρητικότητα. Το καλοκαίρι απορροφά την ζέστη και κρατά το κατώι δροσερό, τον χειμώνα την αποθηκεύει και την αποδίδει αργά.
- Παχιοί τοίχοι: Οι τοίχοι των σπιτιών είναι αρκετά μεγάλοι σε πάχος, με αποτέλεσμα το καλοκαίρι τα σπίτια να είναι δροσερά και το χειμώνα ζεστά. Είναι η αρχή που σήμερα ονομάζουμε “ογκώδεις τοίχοι από συμπαγή υλικά για καλύτερη προστασία από τις θερμοκρασιακές μεταβολές”.
Ο πάνω όροφος είναι ελαφρύτερος, με συνδυασμό πέτρας και ξύλου, ώστε να μην επιβαρύνει στατικά αλλά και να αναπνέει.
- Ο προσανατολισμός και τα ανοίγματα
Εδώ είναι το πιο έξυπνο κομμάτι. Η βιοκλιματική αρχή λέει: η μεγαλύτερη όψη πρέπει να είναι προσανατολισμένη προς το νότο, ενώ η βόρεια πλευρά πρέπει να έχει συμπαγείς τοίχους και όσο το δυνατόν μικρότερα ανοίγματα, και προτείνονται μεγάλα ανοίγματα προς το νότο και μικρότερα προς το Βορρά.
Ακριβώς αυτό κάνει το πηλιορείτικο:
- Νότια πρόσοψη: Μεγάλα, διαδοχικά παράθυρα, τριμερές δοξάτο κλεισμένο με τζάμι, σαχνισιά. Είναι ηλιακοί συλλέκτες. Μαζεύουν ήλιο τον χειμώνα.
- Βόρεια πρόσοψη: Σχεδόν τυφλή, με μικρά συμμετρικά παράθυρα, συχνά με πολεμότρυπες στην πρώτη περίοδο. Προστασία από τους βοριάδες. Εκπληρώνει τον στόχο “προστασία από τους δυνατούς ανέμους του χειμώνα” και “ελαχιστοποίηση των απωλειών θερμότητας”.
- Διαμπερής αερισμός: Το σπίτι έχει ανοίγματα σε αντικριστές πλευρές, που επιτρέπει τον δροσισμό το καλοκαίρι. Είναι η πιο συνηθισμένη πρακτική για φυσικό δροσισμό, που απαιτεί ανοίγματα στη βόρεια και νότια πλευρά.
- Τα παθητικά συστήματα δροσισμού που βλέπεις σήμερα ως “σαχνισί”
- Εξώστεγα και σαχνισιά: Ξύλινοι πρόβολοι που στήριζαν εξώστες ανοιχτούς ή κλειστούς. Λειτουργούν ως οριζόντια εξωτερικά σκίαστρα για τη νότια πλευρά, που είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος σκιασμού. Τον χειμώνα, που ο ήλιος είναι χαμηλός, μπαίνει μέσα. Το καλοκαίρι, που είναι ψηλά, κόβεται.
- Φεγγίτες και χαγιάτια: Η πληθώρα και η εναλλαγή ανοιχτών και κλειστών χώρων από διάσπαρτες σειρές παραθύρων δημιουργεί καμινάδα αερισμού. Ο ζεστός αέρας ανεβαίνει και φεύγει από ψηλά, τραβώντας δροσερό από το κατώι.
- Ο περιβάλλων χώρος
Η βιοκλιματική θεωρία λέει ότι η βλάστηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ηλιοπροστασία και προστασία από τους ανέμους, με φυλλοβόλα στη νότια και αειθαλή στη βόρεια πλευρά.
Στο Πήλιο δεν χρειάστηκε να το φυτέψουν – το σπίτι χτίστηκε ΜΕΣΑ στον οπωρώνα. Καστανιές, οξιές και μηλιές νότια για σκιά το καλοκαίρι και ήλιο τον χειμώνα όταν ρίχνουν τα φύλλα. Πυκνό δάσος βόρεια ως ανεμοφράκτης. Και φυσικά το νερό: αυλές με κρήνες, που δροσίζουν με εξάτμιση, ακριβώς όπως περιγράφουν τα εγχειρίδια βιοκλιματισμού.
- Η χωροθέτηση εσωτερικά
Στην βιοκλιματική, η βόρεια πλευρά προορίζεται για δωμάτια με ολιγόωρη χρήση, ενώ οι κύριοι χώροι μπαίνουν νότια και οι δευτερεύοντες λειτουργούν ως ζώνη προστασίας.
Στο πηλιορείτικο: το κατώι βόρεια και ημιυπόγειο για αποθήκες, ζώα, κρασί – λειτουργεί ως θερμική μάζα εδάφους. Το μουσαφίρικο και η σάλα πάντα νότια, φωτεινά, με θέα. Το χειμώνα μαζεύονται εκεί.
Συμπέρασμα
Η πηλιορείτικη αρχιτεκτονική δεν αντέγραψε την φύση, την άκουσε. Χωρίς μηχανολογικά συστήματα, μόνο με παθητικά συστήματα που λειτουργούν χωρίς πρόσθετη ενέργεια και θερμαίνουν και δροσίζουν με φυσικό τρόπο, κατάφερε αυτό που σήμερα προσπαθούμε να πετύχουμε με ακριβά συστήματα.
Αν χτίζεις σήμερα στο Πήλιο – καλό είναι να ακολουθούμε τις κατευθυντήριες γραμμές του βιοκλιματικού σπιτιού που κατά βάσει είναι το πηλιορείτικο οίκημα,
αν θέλουμε το κτίριο ενεργειακά να μας βγαίνει μία πολύ καλή κατηγορία και να έχουμε σε γενικές γραμμές πολύ μικρές ενεργειακές απώλειες. Είναι όντως παράδοξο πως εκείνη την εποχή με καθόλου υπολογιστές σύγχρονα μέσα, είχαν φτάσει σε ένα άριστο επίπεδο αρχιτεκτονικής σύνθεσης που ικανοποιούσε σε απόλυτο βαθμό όχι μόνο την λειτουργικότητα της οικογένειας αλλά και την ενεργειακή απόδοση της κατοικίας. Επομένως θα ήταν σωστό να φροντίζαμε ως αρχιτέκτονες μηχανικοί να ακολουθούμε αυτά τα πατήματα που μας έδωσαν οι πρωτομάστορες του πηλίου.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΘΕΟΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
Διπλ. Αρχιτέκτων Μηχανικός
Μsc Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Π.Π.
Ελεγκτής Δόμησης
Ενεργειακός Επιθεωρητής Κτιρίων
Διευθ.γραφείου: Οδός Κ.Καρτάλη 199, Βόλος
κινητό τηλ. 6973388361 τηλ.γραφείου:2421023074
www.theoha-architect.gr ale.theo1978@gmail.com